Sanal Makine Yedekleme Nedir? Yöntemler, Yer ve Geri Yükleme

Sanal makine yedekleme nedir?

Sanal makine yedekleme, bir sanal makinenin disklerini ve yapılandırmasını, makine çalışırken başka bir depoya kopyalamaktır. Amaç, sunucu bozulduğunda, bir dosya silindiğinde ya da fidye yazılımı her şeyi şifrelediğinde makineyi belli bir tarihteki haline geri getirebilmektir.

Fiziksel sunucuda yedek için genelde sunucunun içine bir program kurulur. Sanal makinede iş daha derli topludur: makinenin diski, sunucuda bir veya birkaç dosya ya da depolama birimidir. Hyper-V'de bunlar VHDX dosyalarıdır. Proxmox'ta qcow2 veya raw disk dosyaları ya da LVM ve ZFS birimleridir. Yedekleme yazılımı bu diskleri hipervizör (sanal makineleri çalıştıran katman) üzerinden okur ve depoya yazar.

Bu rehber, hipervizörden bağımsız temel kavramları anlatır. Platforma özel ayrıntılar için Hyper-V yedekleme ve Proxmox yedekleme sayfalarına bakabilirsiniz.

Snapshot yedek yerine geçer mi?

Hayır, snapshot yedek yerine geçmez. Snapshot (anlık görüntü), makinenin belli bir andaki halini aynı sunucuda ve aynı depolamada tutar. Disk bozulursa, sunucu çalınırsa ya da fidye yazılımı depolamayı şifrelerse snapshot da onunla birlikte gider.

Snapshot'ın bir sorunu daha var. Hyper-V'de checkpoint (Hyper-V'deki snapshot) alındıktan sonra diske yapılan her yazma ayrı bir fark dosyasına gider. Checkpoint uzun süre tutulursa bu dosya büyür, disk dolabilir, makine yavaşlayabilir ve sonradan birleştirmek uzun sürer. Snapshot, bir güncellemeden önce birkaç saatlik geri dönüş noktası olarak kullanışlıdır. Kalıcı koruma için uygun değildir.

Yedekleme yazılımları da snapshot kullanır, ama farklı bir amaçla. Snapshot kısa bir süreliğine alınır, o anki disk okunup depoya kopyalanır, sonra snapshot kaldırılır. Yani snapshot bir araçtır; yedeğin kendisi depodaki kopyadır.

Ajanlı ve ajansız yedekleme arasındaki fark nedir?

Ajanlı yedeklemede her sanal makinenin içine bir yedekleme programı (ajan) kurulur; ajansız yedeklemede ise yedek, makinenin içine bir şey kurmadan hipervizör üzerinden alınır. Ajansız yöntem genellikle görüntü tabanlıdır: dosyalar tek tek değil, diskin tamamı blok blok kopyalanır.

Ajansız yöntemin faydası basittir. Yeni bir makine açtığınızda ona ayrıca program kurmanız gerekmez. Makinenin işletim sistemi ne olursa olsun disk aynı şekilde okunur. Geri yüklemede de makine bütün olarak, ayarlarıyla birlikte geri gelir.

Ajansız da olsa misafir işletim sisteminde (sanal makinenin içindeki sistemde) bazı bileşenler işe yarar. Hyper-V'de tümleştirme hizmetleri, Proxmox'ta qemu-guest-agent, makinenin içindeki uygulamaların yedek anına hazırlanmasını sağlar. Bunlar yedekleme ajanı değildir, hipervizörün kendi yardımcılarıdır.

K-SYNC Yedekleme sanal makineleri bu şekilde, misafir makineye yedekleme ajanı kurmadan yedekler. Hyper-V için K-SYNC'in yedeklenecek Hyper-V sunucusunun üzerine kurulması gerekir; uzaktaki bir Hyper-V sunucusunu ya da kümenin tamamını yedeklemez. Proxmox'a ise API ve SSH bağlantısıyla erişir.

Crash-consistent ve application-consistent yedek nedir?

Crash-consistent (çökme tutarlı) yedek, makinenin fişi çekilmiş gibi alınan yedektir; application-consistent (uygulama tutarlı) yedek ise içerideki uygulamalar verilerini diske yazdıktan sonra alınan yedektir. İki yedekten de makine çoğu zaman açılır, ama veritabanı gibi uygulamalarda fark önemlidir.

Çökme tutarlı yedekte bellekte bekleyen ve diske henüz yazılmamış veri yedeğe girmez. Makine bu yedekten açıldığında, elektrik kesintisinden sonra açılıyormuş gibi davranır. Dosya sistemi kendini çoğu zaman toparlar, ama bir veritabanı onarım isteyebilir ya da son işlemleri kaybedebilir.

Uygulama tutarlı yedekte, Windows makinelerde VSS (Windows'un birim gölge kopyası hizmeti) devreye girer. SQL Server gibi VSS'i destekleyen uygulamalar kısa bir an için yazmayı durdurur, bekleyen veriyi diske yazar ve sonra devam eder. Bu yedekten açılan veritabanı temiz durumdadır.

K-SYNC, Hyper-V'de önce uygulama tutarlı yedek almayı dener. Bu olmazsa, örneğin tümleştirme hizmetleri çalışmıyorsa, çökme tutarlı yedek alır. Her yedeğin hangi tutarlılıkla alındığı ve nedeni ekranda görünür, çökme tutarlıya düşüldüğünde e-posta gelir. Proxmox'ta tutarlılık misafirdeki qemu-guest-agent'a bağlıdır ve K-SYNC bu sonucu kaydetmez.

Tam yedek, artımlı yedek ve zincir birleştirme nasıl çalışır?

Tam yedek diskin tamamını kopyalar; artımlı yedek ise yalnızca bir önceki yedekten bu yana değişen blokları kopyalar. Bir tam yedek ve onu izleyen artımlı yedekler bir zincir oluşturur. Herhangi bir günü geri yüklemek için tam yedek ve o güne kadarki artımlılar birlikte okunur.

Zincir uzadıkça iki sorun çıkar: eski noktalar yer kaplar ve geri yükleme daha çok parça okur. Bunun çözümü zincir birleştirmedir (merge). Bu yöntemde süresi dolan eski noktalar doğrudan silinmez, onlara bağlı daha yeni noktalarla birleştirilir. Böylece kalan her geri yükleme noktası eksiksiz kalır.

K-SYNC'te bu nasıl işler?

• Tam yedek ne zaman

  Hyper-V'de varsayılan ayarla tam yedek yalnızca ilk sefer alınır. Sonraki yedekler, Hyper-V'nin değişiklik takibiyle yalnızca değişen blokları içerir. Disk yapısı değişirse ya da değişiklik takibinin başlangıç noktası kaybolursa yeniden tam yedek alınır.

• Birleştirme eşiği

  Bir zincir parçasında süresi dolan nokta sayısı 7'yi geçince bu noktalar arka planda birleştirilir.

• Zincir sınırı

  Zincir 60 noktaya ulaşınca normalde yeni bir tam yedek alınır. Depoda tam yedeğe yer yoksa yedek durmaz, artımlı olarak devam eder.

• Proxmox tam yedek

  Proxmox'ta her yedek tam yedektir. Proxmox'un kendi yedek aracı (vzdump) her seferinde diskin tamamını okur ve K-SYNC tamamını indirir. Tekilleştirme (aynı veriyi bir kez saklama) yalnızca depoda yer kazandırır, yedek süresini kısaltmaz.

Hyper-V RCT, Proxmox dirty bitmap ve VMware CBT nedir?

Üçü de aynı işi yapar: hipervizör, son yedekten bu yana diskin hangi bloklarının değiştiğini kaydeder. Böylece artımlı yedekte diskin tamamı taranmaz, yalnızca değişen yerler okunur. Değişiklik takibi yoksa yazılım ya diski baştan okur ya da her seferinde tam yedek alır.

Proxmox'un kendi artımlı yedek çözümü Proxmox Backup Server'dır. Proxmox geliştiricilerinin açıklamasına göre dirty bitmap yalnızca okumayı hızlandırır; harita kaybolursa disk yeniden okunur ama yine yalnızca değişen parçalar gönderilir. K-SYNC'in Proxmox tarafında böyle bir artımlı okuma yoktur, bunu planlarken hesaba katın.

Sanal makine yedeği ne kadar yer kaplar?

Sanal makine yedeğinin kapladığı yer; diskin dolu kısmına, günlük değişen veri miktarına, sıkıştırma oranına ve kaç gün geriye dönmek istediğinize bağlıdır. Disk boyutu tek başına iyi bir ölçü değildir. 500 GB'lık bir diskin 150 GB'ı doluysa ilk yedeğin 500 GB tutması gerekmez.

K-SYNC Hyper-V yedeklerinde 1 MiB'lık bloklarla çalışır. Boş ve hiç kullanılmamış bloklar okunmaz, aynı bloklar bir kez saklanır, veri zstd ile sıkıştırılır. Windows (NTFS) makinelerde, yedek uygulama tutarlı alındıysa, dosya sisteminin boş alanı ve sayfa dosyası da atlanır. Bu atlama BitLocker, ReFS, dinamik disk ve Linux disklerinde uygulanmaz.

Örnek hesap: aşağıdaki rakamlar ölçüm değildir, yöntemi göstermek için seçilmiş varsayımlardır. Kendi ortamınızda değişen veri miktarı ve sıkıştırma oranı çok farklı olabilir.

1. 1
   Disk ve dolu alan

   Bir Windows sunucunun diskinin 500 GB, dolu kısmının 200 GB olduğunu varsayalım.

2. 2
   Sıkıştırma etkisi

   Verinin sıkıştırmayla yarıya indiğini varsayalım. İlk tam yedek yaklaşık 100 GB tutar.

3. 3
   Günlük değişim

   Günde 6 GB verinin değiştiğini varsayalım. Sıkıştırmayla her artımlı yedek yaklaşık 3 GB olur.

4. 4
   30 gün geriye dönmek istiyorsanız

   100 GB + (30 × 3 GB) = yaklaşık 190 GB.

5. 5
   Çok makineli hesap

   Aynı özellikte on sanal makine için bu yaklaşık 1,9 TB eder. Birleştirme ve geçici alan için üzerine pay bırakmak gerekir.

Proxmox'ta hesap farklıdır. Tekilleştirme sayesinde depoda yalnızca yeni parçalar saklanır, ama her yedekte diskin tamamı okunur ve indirilir. Ayrıca depoda, indirilen yedek dosyası için disk boyutu kadar geçici alan gerekir. Gece yedek penceresini ve ağ hızını buna göre planlayın.

Sanal makine yedekleri ne kadar saklanmalı ve nasıl test edilmeli?

Saklama süresi, bir sorunu ne kadar geç fark edebileceğinize göre seçilmelidir; test ise yedeğin gerçekten açıldığını görmek için düzenli yapılmalıdır. Fidye yazılımı ya da yanlışlıkla silinen bir dosya bazen haftalar sonra fark edilir. Yalnızca son birkaç günü tutan bir yedek o gün işe yaramaz.

K-SYNC'te sanal makine işleri için kaç nokta (varsayılan 7) ya da kaç günlük yedek tutulacağını siz belirlersiniz. En yeni nokta her zaman korunur. Süresi dolan ama daha yeni bir noktanın dayandığı eski noktalar silinmez, birleştirilir.

Hyper-V yedekleri arka planda kurtarma anahtarıyla açılır ve her blok BLAKE3 özetiyle (verinin parmak izi) doğrulanır. Bu kontrol sırayla yapılır: o sırada sanal makine yedeği çalışmıyorsa, yaklaşık 30 dakikada bir, son 7 günde doğrulanmamış bir yedek ele alınır. Sorun çıkarsa e-posta gelir. Proxmox yedeklerinde yalnızca parçaların depoda var olduğu kontrol edilir. Doğrulama, makineyi açıp denemenin yerini tutmaz.

Basit bir geri yükleme testi

1. 1
   Önemli makineyi seçin

   Ayda en az bir kez, önemli bir sanal makine seçin.

2. 2
   Ayrı klasöre geri yükleyin

   Hyper-V yedeğini yeni bir adla ve ayrı bir klasöre geri yükleyin. Asıl makineye dokunmayın.

3. 3
   Ağı yalıtın

   Test makinesinin ağ bağlantısını kesin ya da ayrı bir sanal ağa alın, sonra açın.

4. 4
   Uygulamayı kontrol edin

   Uygulamaya girip son verilerin yerinde olduğunu kontrol edin. Gerekiyorsa tek bir dosyayı da geri yüklemeyi deneyin.

5. 5
   Süreyi not edin

   Geçen süreyi ve sorunları not edin, test makinesini silin.

Hyper-V yedeğinden tek dosya geri yükleme, Windows'un okuyabildiği dosya sistemlerinde (NTFS, ReFS, FAT) çalışır. Linux makinelerin ext4 veya xfs disklerinde ve Proxmox yedeklerinde bu seçenek yoktur. Proxmox yedeği ise aynı Proxmox sunucusuna yeni bir makine olarak ya da asıl makinenin yerine geri yüklenir. Test adımlarının ayrıntısı için yedekten geri dönüş testi yazımıza bakabilirsiniz.

Sanal makine yedeğinin ikinci kopyası nerede durmalı?

3-2-1 kuralı; verinin en az üç kopyasını, iki farklı depolama ortamında ve bir kopyası başka bir yerde tutmaktır. Sanal makinede bu, çalışan makine, aynı binadaki bir yedek deposu ve başka bir konumdaki ikinci yedek kopyası anlamına gelir.

K-SYNC yedekleri yerel bir diske ya da ağ paylaşımına (SMB) yazar. Sanal makine yedeklerini kendiliğinden buluta ya da ikinci bir konuma kopyalamaz, S3 deposu da yoktur. Üçüncü kopyayı ayrıca planlamanız gerekir. Uygulamadaki silme kilidi, yedeğin K-SYNC içinden silinmesini belirli bir süre engeller. Ama bu gerçek bir değiştirilemez depolama (WORM) değildir; dosya sistemine erişen bir yönetici ya da zararlı yazılım dosyaları silebilir. Bu yüzden ikinci kopyanın erişim bilgileri ayrı tutulmalıdır. Konuyu fidye yazılımına karşı yedekleme sayfasında daha ayrıntılı anlattık.

Sanal makine yedekleri her zaman AES-256-GCM ile şifrelenir. Her kurulum için bir kurtarma anahtarı üretilir. Sunucu tamamen kaybolsa bile Hyper-V yedeği bu anahtarla başka bir Hyper-V sunucusuna aktarılıp açılabilir. Proxmox yedeklerinin anahtarı yerel veritabanında durduğu için bu yol Proxmox'ta yoktur. Lisans çevrim içi etkinleştirilirken kurtarma anahtarı Karelsan lisans paneline de gönderilir; bu gönderim garanti edilmez ve çevrim dışı etkinleştirmede yapılmaz. Anahtarı mutlaka kendiniz de güvenli bir yerde saklayın.

Hyper-V ve Proxmox makinelerini tek konsoldan, Türkçe arayüzle yedeklemek isterseniz K-SYNC Yedekleme sayfasından başlayabilirsiniz. K-SYNC sunucu başına lisanslanır ve lisans süresi dolsa bile geri yükleme açık kalır; demo için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz. Farklı ürünleri yan yana görmek için yedekleme yazılımı karşılaştırması sayfasına bakabilir, mevcut yedeklerinizin bu rehberdeki sorulara cevap verip vermediğini birlikte görmek için ücretsiz değerlendirme isteyebilirsiniz.

Kaynaklar

Diğer ürünlerle ilgili bilgiler üreticilerin kendi belgelerinden alındı ve 9 Kasım 2026 tarihinde kontrol edildi. Sürümler değiştikçe ayrıntılar değişebilir.

• Veeam: Hyper-V değişiklik takibi (RCT) belgesi
• Veeam: Proxmox VE değişiklik takibi belgesi
• Proxmox Backup Server: tanıtım belgesi
• Proxmox: dirty bitmap hakkında geliştirici açıklaması
• Hornetsecurity: değişiklik takibi (CBT) açıklaması